ภูมิปัญญาเรื่องภาษาล้านนา

ความเป็นมาของบุคคลคลังปัญญา ด้านภาษาล้านนา

นายคำรณ มูลศรี ได้รับการถ่ายทอดภูมิปัญญาด้านภาษาล้านนามาตั้งแต่ ปี พ.ศ.2500 โดยเริ่มจากการสมัครเป็นเด็กวัดที่สำนักสงฆ์บ้านป่าแขม อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา ซึ่งขณะนั้น กำลังศึกษาอยู่ชั้นประถมศึกษา  ปีที่ 3 โดยได้เรียนรู้ ภาษาล้านนา ตอนเย็นหลังเลิกเรียน ควบคู่ไปด้วย ต่อมาเมื่อเรียนจบชั้นประถมปีที่ 4  สามารถสวดมนต์ที่เขียนเป็นภาษาล้านนา และอ่านธรรมใบลานที่เขียนเป็น ภาษาล้านนา ได้อย่างคล่องแคล่ว ต่อมาปี พ.ศ.2502 ได้บวชเป็นสามเณรได้ ศึกษาเล่าเรียน ระดับมัธยมศึกษา จนจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ได้บรรจุเป็น ครูเอกชน ที่โรงเรียนวิสุทธิ์วิทยากร อำเภอเมืองจังหวัดลำปาง ได้ถ่ายทอดภูมิรู้       ด้านภาษาล้านนาโดยตลอด มีความรู้ความสามารถในการเขียน การอ่านธรรมใบลาน สมุดข่อยและ คำภีร์ต่างๆ ที่เขียนด้วยภาษาล้านนา และสามารถแปลเป็นภาษาถิ่น และภาษาไทยได้ ต่อมาเมื่อปี พ.ศ.2519 ได้รับการบรรจุเป็นครูประชาบาล

ในปี พ.ศ.2504 – 2506 ได้ไปจัดหาใบลานได้เดินทางไปที่ อำเภอบ้านหลวง จังหวัดน่าน  เดินทางด้วยเท้า ไม่มีถนน และรถยนต์เพื่อ ไปจัดหาใบลาน นำมาจัดทำตามขบวน การแบบโบราณ จนสามารถนำใบลาน ที่ผ่านขบวนการแล้ว มาเขียนเป็นธรรมใบลาน ปัจุบันผลงานที่ทำไว้ยังมี อยู่ที่วัดป่าแขม อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา ต่อมาได้จัดทำสมุดข่อยโดยใช้เปลือกต้นฉำฉา(สาควาย)มาทำขบวนการและ วิธีแบบโบราณในการทำกระดาษที่จะนำมาเป็นสมุดข่อย(ปัจจุบันเรียกว่าการ ทำกระดาษสา)เมื่อทำสมุดข่อยเสร็จก็ทำเป็นรูปเล่มและเขียนเป็นภาษา ล้านนา เป็นตำรายา และการเขียนตำราไศยศาสตร์ตาม ลัทธิศาสนาพรามณ์ โบราณ การเขียนต้องเขียนด้วยปากกาคอแร้ง(ใช้ขนนกทำเป็นปากกาคอแร้ง ใช้เขม่าถ่านไฟฉายผสมน้ำเป็นน้ำหมึก)ระยะต่อมามีหมึกอินเดีนอิ้งค์แบบเป็นแท่งและ เป็นน้ำมาใช้แทนจนถึงปัจจุบัน

ปัจจุบัน นายคำรณ มูลศรี หลังเกษียณอายุราชการแล้ว ท่านได้อาสาให้บ้านของตนเองที่อาศัยอยู่เป็นสถานที่ตั้งเป็น   บ้านหนังสือชุมชน สำหรับบริการประชาชนในพื้นที่ อีกทั้งเจ้าของบ้านเป็นอดีตข้าราชการครูที่รักการอ่านทำให้ท่าน   ได้สะสม  หนังสือมากมายที่เป็นประโยชน์ และท่านยังมีความรู้ ความสามารถอีกหลายด้านเช่น ด้านการอ่าน การเขียน ภาษาล้านนา การทำตุงล้านนา และภูมิรู้อื่นๆอีกมากมาย  ท่านจึงใช้ภูมิรู้ที่ท่านมี ถ่ายทอดให้กับเด็กและเยาวชน ในพื่นที่เพื่อการอนุรักษ์สืบสานด้านภาษาล้านนาต่อไป

จุดเด่นของภูมิปัญญา

         สื่อที่ใช้ในการเผยแพร่องค์ความรู้ซึ่งพ่อคำรณ มูลศรีร่วมกับ กศน.อำเภอเชียงม่วน ได้คิดค้นและพัฒนา ปรับปรุง พัฒนา อย่างต่อเนื่องเพื่อให้ง่ายต่อการศึกษาเรียนรู้ ดังนี้

         1. บล๊อคตรายางตัวอักษรล้านนา เป็นลักษณะตรายางปั้มภาษาล้านา มีการออกแบบ ตรายางที่เป็นอักษรไทยเทียบกับภาษาล้านนา ในตราปั้มเดียวกันเพื่อง่ายต่อการใช้เรียนรู้และ สามารถเทียบคำที่ต้องการศึกษาด้วยตนเอง  เหมาะสำหรับเป็นสื่อในการจัดกิจกรรมส่งเสริม    การอ่าน เด็ก เยาวชน และประชาชนทั่วไป ที่สนใจศึกษ

         2. ชุดความรู้บัตรคำภาษาล้านนา เป็นลักษณะกล่องความรู้สามารถเรียนรู้ด้วยตนเอง ซึ่งภายในกล่องชุดความรู้ประกอบไปด้วย

          – ใบความรู้อักษรล้านนา

          – บัตรคำภาษาล้านนาที่ด้านหนึ่งเป็นตัวอักษรไทย   และอีกด้านหนึ่งเป็นภาษาล้านนา สำหรับ       ใช้เปรียบเทียบกัน

          – แบบฝึกเขียนอักษรล้านนา

          3. คำภีร์ใบลานและสมุดข่อยภาษล้านนา ใช้สำหรับเป็นสื่อในการศึกษาคนคว้า สำหรับผู้ที่ต้อง การศึกษาอย่างจริงจัง เช่น การเรียนฝึกเขียนธรรม ใบลาน การฝึกอ่านภาษาล้านนา ในสมุดข่อย และธรรม           ใบลาน ซึ่งวิทยากรสามารถถ่ายทอด องค์ความรู้ในการอ่าน และการเขียนให้กับ ผู้ที่ต้องการศึกษาฟรี